Stel je voor: je staat in je atelier of keuken, met een kom vol as van je laatste houtvuur. Het ruikt nog een beetje naar rook en gezelligheid. Maar in plaats van het weg te gooien, maak je er iets magisch mee. Je maakt glazuur.
▶Inhoudsopgave
Ash glazuur, ofwel as-glazuur, is een van de oudste en meest mysterieuze manieren om keramiek te bewerken.
Het is geen hogere wiskunde, maar wel een klein beetje chemie en een groot avontuur. In dit artikel neem ik je mee op reis van je open haard naar een glanzend, uniek oppervlak op je favoriete mok of bord.
Wat is as-glazuur eigenlijk?
As-glazuur is precies wat het klinkt: glazuur gemaakt van de as van planten of hout. Het geheim zit in de mineralen die in de as achterblijven. Denk aan kalium, calcium, fosfor en silica.
Wanneer je deze as verhit tot hoge temperatuur, smelten deze mineralen en vormen ze een glaslaagje op je klei.
Het bijzondere is dat elke as anders is. De as van eikenhout geeft vaak een andere kleur en textuur dan de as van populier of stro. Jouw vuurplaats wordt dus een unieke kleurenbron.
De basis: van houtas tot fijn poeder
Het begint allemaal met het verzamelen van as. Niet elke as is geschikt. Gebruik as van schoon hout zonder verf, lijm of chemicaliën.
Denk aan hout uit de tuin, houtskool van de barbecue of snoeihout.
Stap 1: As verzamelen en zeven
Vermijd as van geïmpregneerd hout of geverfd materiaal, want dat bevat giftige stoffen die niet thuishoren in je glazuur. Verzamel de as en laat het volledig afkoelen.
Zeef de as fijn met een zeef om grote stukken houtskool en onzuiverheden te verwijderen. Je wilt een fijn, grijs poeder overhouden. Hoe fijner de as, hoe gelijkmatiger je glazuur straks smelt.
Stap 2: As wassen (optioneel maar aanbevolen)
As bevat vaak onzuiverheden zoals kooldeeltjes. Een wasbeurt helpt. Meng de as met water in een emmer en roer goed.
Laat het even staan, zodat de zwaardere delen zakken. Giet het troebele water voorzichtig af en herhaal dit tot het water redelijk helder is. Dit proces verwijdert overtollige koolstof en geeft een schoner glazuurresultaat. Droog het gewassen poeder daarna weer volledig.
Recept: een eenvoudig as-glazuur
Er zijn veel recepten, maar een basisrecept is een goed startpunt. Een veelgebruikte verhouding is 50% as, 25% veldspaat en 25% kwarts.
Ingrediënten
- 50 gram fijne as (gewassen en gedroogd)
- 25 gram veldspaat (een smeltmiddel)
- 25 gram kwarts (silica, voor glans en stabiliteit)
- Water om te verdunnen
Bereiding
Veldspaat en kwarts zijn verkrijgbaar bij keramiekwinkels of online bij leveranciers zoals Veluwse Klei of Keramikos. Zorg dat je werkt met een weegschaal voor precisie. Meng de droge ingrediënten grondig in een kom. Voeg geleidelijk water toe tot je een dikke, klontvrije massa hebt, vergelijkbaar met dikke yoghurt.
Roer goed, liefst met een garde of mixstokje. Laat het mengsel een uur rusten zodat het water optimaal wordt opgenomen.
Testen is het halve werk
Voor je aan je favoriete werkstuk begint, test altijd op een proefplaatje. Schilder het glazuur op een stuk biscuit-gebakken klei (bijvoorbeeld een testbrik).
Bak het op de temperatuur die je gewend bent, meestal tussen 1000 en 1200 graden Celsius.
De exacte temperatuur hangt af van je kleisoort. Bij lagere temperaturen (rond 1000°C) blijft de as vaak meer korrelig en mat. Bij hogere temperaturen (rond 1200°C) smelt het gladder en glanzender.
Technieken voor een uniek oppervlak
As-glazuur leent zich voor diverse effecten. Je kunt het dik of dun opbrengen, of kiezen voor glazuur dippen, penselen of gieten.
Dippen en gieten
Hieronder een paar populaire technieken. Dip je werkstuk in de glazuurkom voor een gelijkmatige laag.
Spatwerk en lagen
Of giet het glazuur eroverheen voor een meer organische, vloeiende look. Laat de laag ongeveer 1 tot 2 millimeter dik zijn. Te dik kan leiden tot barsten; te dun geeft weinig kleur.
Gebruik een kwast om patronen te maken. As-glazuur kan prachtige verlopen geven als je meerdere dunne lagen aanbrengt. Experimenteer met overlappingen voor diepte. Je kunt ook kristallen kweken op je keramiek door verschillende glazuren te combineren, maar test altijd de samenwerking in de oven.
Veiligheid en praktische tips
Veiligheid is essentieel bij keramiek. Draag altijd een stofmasker bij het verwerken van as en glazuurpoeder.
Werk in een goed geventileerde ruimte. Gebruik handschoenen als je gevoelig bent voor stof. Let op de oven.
As-glazuur kan smelten en uitlopen. Plaats je werkstuk op een stevig rek en vang eventuele druppels op met een oud bakblik eronder.
Reinig de oven regelmatig om ophoping van asdeeltjes te voorkomen.
Waarom as-glazuur zo bijzonder is
As-glazuur is duurzaam en persoonlijk. Je hergebruikt een restproduct en creëert iets unieks.
Geen twee aspartijen zijn identiek, dus elk stuk keramiek krijgt zijn eigen verhaal. De kleuren variëren van zacht groen en bruin tot diep zwart, afhankelijk van de houtsoort en baktemperatuur. Het is een kunstvorm die rust en aandacht vraagt, maar eindeloos inspireert.
Conclusie
Zelf as-glazuur maken is een avontuur dat begint bij de open haard en eindigt met een glanzend, uniek oppervlak. Met je eigen glazuur samenstellen via een chemistry tool, een beetje geduld en creativiteit tover je as om in kunst.
Dus de volgende keer dat je een vuurtje stookt, bewaar de as.
Het is de start van iets moois.
Veelgestelde vragen
Kan ik houtas direct in mijn glazuur gebruiken?
Nee, houtas is niet direct bruikbaar voor glazuur. Het moet eerst grondig worden schoongemaakt om onzuiverheden te verwijderen.
Hoe maak ik eigenlijk een glazuur zelf?
Dit gebeurt door de as te wassen met water, of droog te zeven en te verfijnen, zodat je een fijn, grijs poeder overhoudt. Het maken van glazuur is een proces waarbij je as, vaak afkomstig van hout, verhit tot hoge temperaturen.
Wat gebeurt er als ik mijn glazuur te hoog stook?
De mineralen in de as smelten en vormen een glaslaagje op de klei, waardoor een unieke en vaak kleurrijke afwerking ontstaat. Begin met een basisrecept en experimenteer met verschillende verhoudingen. Als je glazuur te hoog stookt, kan het onder trekspanning komen te staan. Dit betekent dat het glazuur meer krimpt dan het keramische werkstuk tijdens het afkoelen, wat kan leiden tot haarscheuren of afbladdering.
Kan ik thuis keramiek glazuren?
Het is dus belangrijk om de juiste temperatuur te kiezen voor het type glazuur dat je gebruikt.
Hoe maak ik glazuur van houtas?
Hoewel een huishoudoven niet hoog genoeg kan stoken om klei te verbranden, kun je wel luchtgedroogde klei drogen of werken met zelfhardende klei. Echter, om echt keramiek te maken met glazuur, heb je een keramische oven nodig die voldoende hoge temperaturen kan bereiken. Om glazuur te maken van houtas, begin je met het verzamelen van schoon houtvuur-as.
Deze as moet vervolgens grondig worden gewassen en gefilterd om onzuiverheden te verwijderen, tot je een fijn, grijs poeder hebt. Dit poeder kan dan worden gemengd met andere ingrediënten zoals veldspaat en kwarts om een basisglazuur te creëren.