Stel je voor: je staat in je studio, je hebt net een prachtige klei vorm gedraaid of gebouwd. De basis is klaar, maar nu komt het echte werk.
▶Inhoudsopgave
De kleur, de textuur, de diepte. Kies je voor de klassieke elegantie van sotteglaze of de fluwelen diepte van velvet onderglazuur? Het is een vraag die elke keramist vroeg of laat tegenkomt.
Beide technieken hebben hun eigen charme, maar ze werken weldegelijk anders. Laten we eens duiken in de wereld van deze twee prachtige materialen en ontdekken welke het beste past bij jouw volgende project.
Wat is sotteglaze eigenlijk?
Sotteglaze, ook wel bekend als Engobes, zijn eigenlijk kleipuren. Het is een mengsel van klei, water en pigmenten.
Je kunt het zien als een soort verf op basis van klei.
Het is een van de oudste versieringstechnieken die we kennen in de keramiekgeschiedenis. Het wordt aangebracht op leem, oftewel licht vochtige klei, voordat het gebakken wordt. De magie van sotteglaze zit 'm in de chemie.
Omdat het bestaat uit klei en mineralen, sluit het naadloos aan op de ondergrond. Tijdens het bakken versmelt de sotteglaze laag niet alleen met de klei, maar smelt deze er ook in. Het resultaat? Een kleureffect dat diep en levendig is, maar tegelijkertijd natuurlijk aanvoelt. Het voelt niet aan als een laagje erop, maar als een onderdeel van de klei zelf.
Veel keramisten kiezen voor sotteglaze vanwege de veelzijdigheid. Je kunt het dik aanbrengen voor een dekkend effect, of juist dun en waterig voor subtiele tinten.
Het is perfect voor technieken zoals spuiten, gieten of simpelweg met een kwast aanbrengen. Merken als Botz en Stabel bieden uitstekende sotteglaze mengsels aan die direct klaar zijn voor gebruik, maar veel kunstenaars maken hun eigen mengsels om de textuur volledig onder controle te hebben.
Velvet onderglazuur: fluwelen diepte en intensiteit
Waar sotteglaze vaak een meer matte, aardse uitstraling heeft, brengt velvet onderglazuur een geheel andere ervaring op tafel. Zoals de naam al doet vermoeden, geeft deze techniek een fluwelen, zachte textuur aan je werkstuk.
Velvet onderglazuur bevat vaak hogere concentraties kleurpigmenten en speciale bindmiddelen die zorgen voor die intense, diepe kleuren. De term "velvet" verwijst naar de visuele en tactiele kwaliteit. Het is alsof je naar fluweel kijkt; de kleuren zuigen het licht op en geven een intense, diepe uitstraling zonder glanzend te zijn.
Dit wordt vaak bereikt door speciale oxide combinaties, zoals kobalt, koper of mangaan, gemengd met een speciale basis.
In tegenstelling tot sotteglaze, dat vaak op klei wordt aangebracht, wordt velvet onderglazuur meestal aangebracht op biscuitgebakken klei (een droge, porous ondergrond). De applicatie is vaak eenvoudiger voor beginners omdat de consistentie vaak al perfect is om direct uit de pot te schilderen. Merken als Driesen Keramiek of Pottenbakkerswinkel hebben speciale velvet onderglazuur lijnen die bekend staan om hun intense dekking. Het leuke is dat velvet onderglazuur vaak al bij lagere temperaturen (rond de 1000°C) prachtige resultaten geeft, hoewel het bij hogere temperaturen (tot 1280°C) ook stabiel blijft en een prachtige diepte ontwikkelt.
De chemische verschillen in het bakproces
Het grootste verschil tussen de twee zit hem in het bakproces. Sotteglaze wordt vaak direct op natte klei aangebracht en meebakken in de gloed.
Omdat het kleibasis heeft, krimpt het mee met de klei. Dit betekent dat je rekening moet houden met krimpspanningen. Als je het te dik aanbrengt, kan het barsten tijdens het drogen of bakken.
Je moet het dus met respect behandelen. Velvet onderglazuur daarentegen wordt meestal aangebracht op biscuit (een klei die al een keer gebakken is op ongeveer 1000°C).
Omdat de klei al stabiel is en niet meer krimpt, hoef je je geen zorgen te maken over krimpverschillen. Je brengt het aan, het droogt en bij het gloeien in de oven verbindt het zich met de oppervlakte. Het resultaat is vaak gladder en meer gesloten dan sotteglaze, wat het fluwelen effect versterkt.
Wil je strakke patronen behouden tijdens het glazuren? Gebruik dan wax resist voor een beschermend laagje.
Toepassing: Wanneer kies je wat?
De keuze tussen sotteglaze, velvet onderglazuur of engobe versus glazuur hangt af van wat je wilt bereiken met je werk. Kies voor sotteglaze als: Kies voor velvet onderglazuur als:
- Je houdt van een matte, natuurlijke en organische uitstraling.
- Je werkt met natte klei en de textuur van de klei zichtbaar wilt houden.
- Je wilt experimenteren met laagjes en transparantie. Sotteglaze is vaak iets transparanter dan velvet.
- Je eigen recepten wilt maken. Omdat het gebaseerd is op klei, kun je eindeloos variëren met pigmenten en toeslagstoffen.
- Je intense, diepe kleuren wilt zonder glans (mat fluweel).
- Je snel resultaat wilt; je kunt het direct op biscuit aanbrengen.
- Je gedetailleerd schilderwerk wilt doen. De vloeibaarheid is vaak makkelijker te controleren.
- Je werkt met lichtere kleisoorten (wit of lichtgrijs) waarop de kleuren extra knallen.
Praktische tips voor beide technieken
Om het meeste uit je materialen te halen, zijn hier een paar tips die het verschil maken tussen een mislukking en een meesterwerk. Als je sotteglaze op natte klei aanbrengt, zorg er dan voor dat de klei en de sotteglaze ongeveer even vochtig zijn.
Voorkom barsten bij sotteglaze
Breng je een natte sotteglaze aan op droge klei, dan droogt het te snel en barst het.
Breng je het te dik aan, dan krimpt het harder dan de klei en scheurt het. Dunne laagjes zijn vaak beter. Laat het langzaam drogen, bijvoorbeeld onder een plastic zeil.
Velvet onderglazuur en de biscuit
Als je velvet onderglazuur gebruikt, zorg er dan voor dat je biscuit schoon en stofvrij is. Vet of stof op het oppervlak kan ervoor zorgen dat het onderglazuur niet hecht. Sommige keramisten schuren de biscuit licht op met fijn schuurpapier om de hechting te verbeteren, maar meestal is een goede afstof met een borstel voldoende. Ook hier geldt: niet te dik aanbrengen. Velvet is weliswaar vergevingsgezind, maar een te dikke laag kan ervoor zorgen dat de kleur "schilfert" na het bakken.
Veiligheid en materiaalkeuze
Hoewel beide materialen prachtig zijn, is veiligheid belangrijk. Sotteglaze bevat vaak kleipure mineralen, wat over het algemeen veilig is, maar altijd poetsstof vermijden.
Velvet onderglazuur bevat vaak zwaardere metalen pigmenten (zoals kobalt of koper) voor de intense kleuren. Zorg altijd dat je materialen koopt die geschikt zijn voor het bakproces dat je gebruikt. Check altijd de technische fiches van merken zoals Botz of Driesen. Ze geven aan tot welke temperatuur het materiaal stabiel is. Sotteglaze kan soms wat "poederig" zijn als het niet glazuur- of smeltmiddel bevat, terwijl velvet onderglazuur vaak harder en gladder wordt naarmate de temperatuur stijgt.
Conclusie: Jouw keuze, jouw stijl
Er is geen "juist" of "fout" antwoord als het gaat om sotteglaze versus velvet onderglazuur.
Het hangt volledig af van je visie. Hou je van de ruwe, aardse, historische feel? Ga voor sotteglaze. Wil je die intense, moderne, fluwelen afwerking? Dan is velvet onderglazuur jouw vriend.
Veel keramisten gebruiken overigens beide in één project. Ze gebruiken sotteglaze voor de basislagen op de natte klei en voegen velvet onderglazuur toe op biscuit voor de accenten, vaak afgewerkt met een laagje transparant glazuur voor een prachtig resultaat.
Het gaat erom dat je speelt, experimenteert en voelt wat het materiaal doet.
Dus pak je kwast, meng je kleuren en ontdek welke techniek jouw volgende creatie naar een hoger niveau tilt.
Veelgestelde vragen
Wat is precies de samenstelling van sotteglaze?
Sotteglaze is in feite een mengsel van klei, water en pigmenten, vergelijkbaar met een klei-gebaseerde verf.
Wat maakt velvet onderglazuur zo uniek in vergelijking met sotteglaze?
Keramisten gebruiken vaak kant-en-klare mengsels van merken zoals Botz en Stabel, maar maken ook zelf hun eigen varianten om de textuur perfect te kunnen bepalen. Velvet onderglazuur geeft je werkstuk een fluwelen, zachte textuur en intense kleuren, dankzij speciale pigmenten en bindmiddelen. Deze techniek zorgt voor een diepe, bijna licht absorberende uitstraling, die lijkt op het bekijken van fluweel – een contrast met de meer aardse en matte look van sotteglaze.
Op welke ondergrond wordt velvet onderglazuur meestal aangebracht?
In tegenstelling tot sotteglaze, dat vaak direct op licht vochtige klei wordt aangebracht, wordt velvet onderglazuur meestal op biscuitgebakken klei aangebracht. Dit maakt de applicatie vaak eenvoudiger, omdat de consistentie van het onderglazuur al optimaal is voor het schilderen.
Wat zijn de voordelen van het gebruik van onderglazuren in plaats van glazuren?
Onderglazuren bieden meer controle tijdens het schilderen, omdat ze minder snel uitlopen dan glazuren.
Hoe kan ik het effect van sotteglaze het beste bereiken?
Hierdoor blijven ze beter op hun plaats en krijg je een enigszins poreus en mat oppervlak, wat een mooie basis vormt voor verdere decoratie. Je kunt sotteglaze op verschillende manieren aanbrengen, zoals met een kwast, spuit of door het te gieten. De dikte van de laag bepaalt of je een dekkend effect krijgt of subtiele tinten. Experimenteer met verschillende technieken om de gewenste uitstraling te bereiken.